Tràng An là một khu danh thắng với những dãy núi đá vôi trải dài, các thung lũng và hồ nước xanh trong được nối thông với nhau bằng những hang động và những khe suối nhỏ tạo nên một không gian thơ mộng, hữu tình, mây trời hoà quyện đẹp như tranh vẽ. Nếu đã đến đây, du khách sẽ ngỡ ngàng với vẻ đẹp tráng lệ được ví “Hạ Long trên cạn” của vùng đất Ninh Bình.

Từ quốc lộ, đi chừng vài ki-lô-mét xuyên qua con đường nhựa trải dài giữa những dãy núi đá vôi để vào chùa Bái Đính, du khách sẽ bắt gặp bến thuyền tham quan khu du lịch Tràng An. Từ bến đò Sào Khê, leo lên một chiếc thuyền nhỏ (được làm bằng tôn với thiết kế đặc biệt có thể luồn qua những hang nhỏ và tối), bạn sẽ được người dẫn đường đưa đi một vòng quanh quần thể này. Mái chèo lướt nhẹ trên mặt nước xanh thẳm, phẳng như tấm gương in hình trời mây, hoa lá như đưa ta lạc vào chốn thần tiên, tạm quên đi cuộc sống ồn ào nơi phố thị. Khác với quần thể hang động ở Tam Cốc - Bích Động đi vào và ra trên một con đường thì để tham quan hết quần thể hang động Tràng An, du khách đi theo một vòng tròn liên hoàn dài khoảng 7km và phải mất hết ba tiếng đồng hồ.

Từ bến đò xuôi về đền Trình là một bức tranh sơn thuỷ hữu tình với nước xanh trong nhìn thấy cả loài thuỷ sinh sống dưới đáy hồ. Từ đền Trình trở đi là hành trình qua những miền sáng - tối cứ lặp đi lặp lại khi thuyền nan xuyên qua các hang động, mang đến cảm giác được khám phá những kỳ bí mà thiên nhiên ban tặng. Nếu không phải người dân bản địa, bạn khó lòng tìm được lối vào, đường ra ở quần thể hang động đặc biệt này. Lọt vào đây, du khách như lọt vào một trận đồ bát quái. Quần thể hang động Tràng An với mỗi hang mang một vẻ đẹp riêng, nếu hang Tối có lòng hang rộng, hẹp biến đổi bất ngờ qua từng khúc cua thì hang Sáng là những giọt thạch nhũ long lanh với màu sắc cầu vồng. Và còn nhiều truyền thuyết về những hang động kỳ lạ này như khi đi vào hang Ba Giọt, du khách lấy tay hứng ba giọt nước để cầu nguyện những điều mình mong muốn.

Hang Nấu Rượu với tương truyền, trong hang có mạch nước ngầm sâu hơn 10m, nước ở hang này nấu rượu rất ngon nên xưa kia các bậc tiền bối vào đây lấy nước để nấu rượu tiến vua. Từ hang Nấu Rượu, vòng qua hang Sính, hang Si, hang Sơn Dương... rồi về đến hang Quy Hậu, kết thúc một hành trình thưởng ngoạn đầy ấn tượng...

Du ngoạn qua các hang động ở Tràng An, du khách còn được viếng thăm những đền đài, miếu mạo huyền bí được xây dựng lẩn khuất trong gió núi mây ngàn. Nét thâm sâu, trầm mặc như chốn thần tiên ấy còn được lưu giữ bằng nhiều di tích lịch sử gắn liền với kinh đô, nơi có ba triều đại nối tiếp nhau: như đền Trình - nơi thờ hai vị công thần nhà Đinh xưa kia canh gác khu vực này; đền Trần - thờ một vị tướng thời nhà Trần; phủ Khống - nơi thờ bảy vị quan trung thần triều Đinh gắn với truyền thuyết khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà. Tại đây còn có cây thị nghìn năm tuổi thường ra hai loại quả một tròn, một dẹt... Sự vận động biến ảo của đất trời đã tạo ra khu quần thể hang động Tràng An đẹp như một bức tranh thuỷ mặc.